ادبیات پایداری

ادبیات پایداری

جلوه‌های شاهنامه در ادبیات پایداری و هویّت ملّی افغانستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فریده داودی مقدم 1
محمد عزیر یعقوبی 2
1 دانشیارگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد ادبیات پایداری، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
10.22103/jrl.2024.4654
چکیده
شاهنامه، از دیرباز به عنوان یک اثر ادبی بزرگ و حماسی، نقش مهمی در حفظ و تقویت هویت ملی و فرهنگی مردم افغانستان داشته است و به همین دلیل از منابع اصیل و ارزشمند در اشاعۀ روحیۀ مبارزه و استواری در مقابل اشغالگران در کشور افغانستان به شمار می‌رود. این اثر ادبی، با تأکید بر مفاهیمی چون خردورزی، دادگری، شجاعت، وفاداری و جوانمردی همواره توانسته است به عنوان راهنمای قدرتمندی برای ارتقای فرهنگ این سرزمین عمل کند. در این پژوهش به شیوۀ تحلیل محتوای مضمونی نشان داده می­شود که شاعران و نویسندگان افغانستان چگونه از طریق الهام‌گیری از شاهنامه توانسته‌اند ارزش‌های ملی و اندیشه‌های پایداری خویش را حفظ کنند و رواج دهند. جامعۀ آماری این پژوهش، شعرمعاصر افغانستان و شاعران حوزۀ پایداری‌ست. نتایج واکاوی در این آثار روایت می­کند که تأثیرپذیری از شاهنامه به عنوان بنیانی فرهنگی، نه تنها به حفظ و تقویت هویت ملی و فرهنگی افغانستان کمک کرده، بلکه نقش بسزایی در تقویت ارزش‌های انسانی، اخلاقی و پایداری در برابر اشغال و ستمگری داشته است. روایت‌نگاری ملهم از مفاهیم قهرمانی شاهنامه و شاهنامه خوانی در فرهنگ افغانستان، بازگوکنندۀ توجه مردم به طور عینی و عملی به شاهنامه است. تأمل در نمونه­های شعری متعدد شاعران پایداری افغانستان، حاکی از تأثیر شخصیت­ها، مکان­ها، اسطوره­ها و دیگر عناصر هویتی شاهنامه بر شعر آنان است و نشان می­دهد که اسطوره­های شاهنامه، در این آثار، به دلیل کنشگری و ایجاد روحیۀ حماسی و قهرمانی و باورمندی هویتی، زنده و پویا هستند.­­
 
کلیدواژه‌ها
ادبیات پایداری
شاهنامۀ فردوسی
افغانستان
هویت ملی-فرهنگی

عنوان مقاله English

Manifestations of Shahnameh in the Literature of Resistance and National Identity of Afghanistan

نویسندگان English

Farideh Davoudi Moghadam 1
Mir Mohammad Ozair Yaghoubi 2
1 Associate Professor, Shahed University, Tehran, Iran.
2 MA Student of Resistance Literature, Shahed University, Tehran, Iran
چکیده English

Shahnameh by Abul Qasim Ferdowsi is teemed with historical, cultural, linguistic, and territorial identity elements and symbols. This work is also known as one of the outstanding works of the civilizational sphere of Greater Iran. This valuable literary epic has had a wide impact on different countries and ethnic groups and, as a literary and cultural masterpiece, has played a very important role in preserving and strengthening the national and cultural identity of Afghanistan. Shahnameh, in Shahnameh readings and gatherings held at various ceremonies and celebrations, is of great importance for increasing the fighting spirit and sense of pride of Afghan soldiers and heroes. This epic work, with its attractive description and beautiful depiction of warriors and warriors, strengthens the motivation and enthusiasm for defending the homeland and national values ​​in the hearts of the Afghan people. The deep connection of Shahnameh with the literature of stability in Afghanistan indicates the unparalleled impact of this work on the historical resistance of that land and has always been known as a symbol of the national and cultural values ​​and ideals of Afghanistan.

کلیدواژه‌ها English

Resistance literature
Ferdowsi's Shahnameh
Afghanistan
National-Cultural identity
آذرخش، سرور. (1380). انگاره بر آیینۀ چرخشت. پیشاور: مرکز نشراتی آرش.
اکبرزاده، سیده شکوفه. (1391). «جایگاه شاهنامه در افغانستان» . بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی. سال یکم، شمارۀ یکم، صص 90-101.
انوشه، حسن. (1381). دانشنامۀ ادب فارسی، جلد سوم، چاپ دوم. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
باختری، واصف. (1388). سفالینه­یی چند بر پیشخوان بلورین فردا. به کوشش ناصر هوتک. کابل: انتشارات پرنیان.
جواهری، غلام یحیا. (1388). شهر هزارچهرۀ من. کابل: انجمن قلم افغانستان.
حبیب، اسدالله. (1381). ادبیات دری در نیمۀ نخستین سدۀ بیستم. چاپ دوم. پیشاور: انتشارات ملتهب.
حبیبی، عبدالحی. (1386). جغرافیای تاریخی افغانستان. کابل: انتشارات میوند.
حامد، عبدالسمیع. (1371). شیشه های تشنه. بلخ:  انجمن نویسندگان بلخ.
حامد، عبدالسمیع. (1377). بگذار شب همیشه بماند. پیشاور: مرکز نشراتی میوند.
 خلیق، صالح محمد. (1395). تاثیر شاهنامه بر شعر مقاومت افغانستان. تهران: انجمن نویسندگان بلخ.
خالقی، جلال. (1386).  شاهنامه خالقی (از آغاز تا پایان داستان فرود سیاوخش).  چاپ چهارم، تهران: انتشارات کانون فردوسی وابسته به مرکز دایر المعارف بزرگ اسلامی.
سخا، سیّد ضیاءالحق. (1386). در لحظه­های آتش و باروت. هرات: انجمن ادبی هرات.
رویین، عبدارزاق. (1391).  سیمرغ های بی آشیانۀ البرز. کابل: انتشارات میوند.
ژوبل، محمود حیدر. (1385). تاریخ ادبیات افغانستان. کابل: انتشارات سعید.
 عاصی، عبدالقهار. (1369). دیوان عاشقانه باغ. کابل: انجمن نویسندگان افغانستان.
عاصی، عبدالقهار. (1388). کلیات اشعار قهار عاصی. چاپ دوم. پیشاور: انتشارات خیام.
عظیمی، محمدعظیم. (1390). افغانستان و نقاط شگفت انگیز آن. کابل: انتشارات بین المللی الهدی.
طغیان ساکایی، محمد یونس. (1397). تاریخ ادبیات فارسی دری سده های 7 و هجری.کابل: انتشارات عازم.
فرند، عبدالفهیم. (1385). اعدام ماه. کابل: واحد انتشارات مسعود شهید.
فروغ، خالده. (1379). عبور از قرن قابیل. پیشاور: مرکز نشراتی میوند.
فروغ، خالده. (1386). همیشه پنج عصر. کابل: انتشارات میوند.
کاظمی، محمد کاظم و رحمانی، محمد آصف. (1370). شعر مقاومت افغانستان. تهران: انتشارات حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی.
کهزاد، احمد علی. (1355). افغانستان در شاهنامه. کابل: انتشارات. بیهقی.
مظفری، سید ابوطالب. (1372). پایتخت پری­ها. تهران: انجمن شاعران ایران.
مهدی زاده کابلی، محمد رئوف. (1376). درآمدی بر تاریخ افغانستان. قم: نشر صحافی احسانی.
نادری، پرتو. (1389). با گام­های نخستین. کابل: انتشارات میوند.
نادری، پرتو. (1387). و گریۀ صد قرن در گلو دارم. پیشاور: مرکز نشراتی آرش.
 نادری، پرتو. (1369).  قفلی بر درگاه خاکستر. کابل: انجمن نویسندگان افغانستان.
 نادری، پرتو. (1379). تصویر بزرگ، آینه کوچک. پیشاور: مرکز نشراتی آرش.
نادری، پرتو. (1399). شعرپایداری و چگونگی آن در افغانستان. کابل: انتشارات سعید.
ناظمی، لطیف. (1365). سایه و مرداب. کابل: انتشارات انجمن نویسندگان افغانستان.
نعیمی، شاه محمود. (1398). افغانستان به روایت دیگر(جغرافیای تاریخی و ماندگارهای باستانی). کابل: نشر پرند.
یسنا، یعقوب. (1402). https://www.rudabe.com/archives/5642
ادبیات پایداری
دوره 16، شماره 30
شهریور 1403
صفحه 167-205