تحلیل گفتمان پسااستعماری شعر «باز برمی‌خیزم» از مایا آنجلو با تأکید بر مؤلفه‌های مقاومت و بازسازی هویت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دامغان

10.22103/jrl.2025.25323.3050

چکیده

این پژوهش با هدف تحلیل شعر «باز برمی‌خیزم» سرودۀ مایا آنجلو، شاعر سیاه‌پوست آمریکایی، به بررسی نقش عناصر بلاغی و ساختاری در بازنمایی مؤلفه‌های مقاومت و بازسازی هویت پرداخته است. رویکرد نظری پژوهش بر تلفیق نقد پسااستعماری و ساختارگرایی تکوینی استوار است و تلاش دارد تا ارتباط میان زبان، قدرت و گفتمان رهایی را در متن آشکار سازد. پژوهش با روش کیفی و تحلیلی، از طریق خوانش دقیق و تفسیر درون‌متنی و بینامتنی شعر، در سه مرحله انجام شده است: استخراج مضامین کلیدی چون مقاومت، هویت و امید؛ بررسی مؤلفه‌های پسااستعماری مانند نفی دیگری‌سازی، استعمارزدایی زبانی و بازیابی صدای تاریخی؛ و تحلیل ساختارهای درونی شعر همچون ریتم، ترجیع‌بند و قافیه در پیوند با زمینه‌های اجتماعی و تاریخی. این پژوهش با تأکید بر پیوند ناگسستنی میان فرم و محتوا، می‌کوشد نشان دهد که چگونه شعر آنجلو، به‌مثابه گفتمانی فرهنگی، ظرفیت مقاومت را از سطح تجربه فردی به سطح آگاهی تاریخی و جمعی ارتقا می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که آنجلو با استفاده از تکنیک‌هایی چون تکرار، استعاره، تصویرسازی و تشبیه، هویتی پویا و رهایی‌بخش را بازآفرینی کرده و سوژۀ زن سیاه‌پوست را از جایگاه انفعال به عاملی فرهنگی و مقاوم ارتقا می‌دهد. ترجیع‌بند «برمی‌خیزم» نه‌تنها بیانی شاعرانه از تاب‌آوری فردی، بلکه پژواکی از صدای جمعی تاریخی است که در دل حافظۀ استعمار و تبعیض طنین‌انداز می‌شود. در نهایت، این شعر با هم‌نشینی فرم و محتوا، از سطح یک متن ادبی فراتر رفته و به بیانیه‌ای فرهنگی و سیاسی بدل می‌شود که در آن ادبیات، ابزار بازتعریف قدرت و هویت به شمار می‌آید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Postcolonial Discourse Analysis of Maya Angelou’s Still I Rise with an Emphasis on the Elements of Resistance and Identity Reconstruction

نویسنده [English]

  • Reza Ghanbari Abdolmaleki
damghan university
چکیده [English]

This study analyzes the poem Still I Rise by Maya Angelou, the African-American poet, focusing on rhetorical and structural elements in representing themes of resistance and identity reconstruction. The theoretical framework integrates postcolonial criticism and genetic structuralism, seeking to uncover the relationship between language, power, and emancipatory discourse. Using a qualitative and interpretive method, the research proceeds through a three-stage process involving close reading and both intratextual and intertextual interpretation. The stages include: identifying key themes such as resistance, identity, and hope; examining postcolonial components like the rejection of othering, linguistic decolonization, and the recovery of historical voice; and analyzing the poem’s internal structures—rhythm, refrain, and rhyme—in relation to its sociohistorical context.

This research emphasizes the link between form and content, aiming to show how Angelou’s poem, as cultural discourse, elevates resistance from individual experience to historical and collective consciousness. The findings reveal that through repetition, metaphor, imagery, and simile, Angelou reconstructs a dynamic and liberatory identity, repositioning the Black female subject from a passive figure to a culturally empowered agent. The recurring refrain “I rise” is not merely a poetic expression of personal resilience but resonates as a collective historical voice echoing through the memory of colonialism and racial injustice.

Ultimately, Still I Rise transcends literary expression and emerges as a cultural and political manifesto in which literature serves as a tool for redefining power, identity, and agency.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Maya Angelou
  • African-American Literature
  • Postcolonial Criticism
  • Genetic Structuralism
  • Resistance