تحلیل و بررسی دگردیسی تصویر در غزل پایداری پس از انقلاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری

2 هیات علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سلمان فارسی کازرون

10.22103/jrl.2025.25184.3055

چکیده

 با شروع انقلاب اسلامی، از جمله قالب‌ها و محتواهای اصلی و مسلّط بر شعر کشور، غزل انقلاب و جنگ است که این روند تا اوایل دهۀ هفتاد ادامه دارد. با توجّه به‌ اینکه رسالت اصلی این گونه شعرها، انتقال پیام است؛ در ‌سال‌های آغاز جنگ تا اواسط دهۀ شصت، جنبه‌های بلاغی، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. این پژوهش به دنبال پاسخ برای این پرسش است که آیا ‌شیوه‌های تصویرگری غزل انقلاب و جنگ و عواطف حاکم بر آن، درتمام ‌سال‌های پس از انقلاب اسلامی تا سال 1395 یکسان بوده یا اگر تغییراتی داشته چه ارتباطی با شرایط سیاسی اجتماعی و عواطف حاکم بر جامعه داشته‌است. روش این پژوهش، توصیفی و تحلیلی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد در این گونه غزل، در آغاز و بنا به شرایط جنگی کشور، محتوا مقدم بر دیگر عناصر است امّا با گذشت زمان، هم‌چنان که احساسات، عواطف و شرایط سیاسی جامعه تغییرمی‌کند؛ نگاه شاعران نیز متفاوت می‌شود و با راه‌یافتن عواطف، اندیشه‌ها و مضامین جدید به غزل، تصاویر و شگردهای تصویرگری نیز تغییرمی‌کند؛ به‌ طوری که در آغاز، نقش نمادهای قراردادی، اضافه‌های‌تشبیهی و استعاری، پررنگ‌تر است امّا در ‌سال‌های بعد، این دو آرایه از شکل فشرده به گسترده تغییرمی‌یابند؛ تشبیهات ذهنی نیز وارد تصویر می‌شود؛ نمادهای تازه، جای نمادهای قراردادی را می‌گیرد؛ غیر از آرایه‌های مذکور، ‌آرایه‌های دیگری نیز در تصویرسازی استفاده می‌شود و شاعران با استفاده از ‌نوآوری‌های زبانی، ‌شیوه‌های تازۀ دیگری از جمله استفاده از عناصرغیربلاغی را هم به تصویرسازی غزل وارد ‌می‌‌کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis and study of the metamorphosis of the image in the sonnet of persistence after the revolution

نویسندگان [English]

  • ahmad Aali 1
  • mehdi rezaei 2
1 Ph. D. Candidate
2 Faculty of Persian Language and Literature Department, Salman Farsi University, Kazerun
چکیده [English]

With the advent of the Islamic Revolution, one of the principal and dominant poetic modes and thematic orientations in Iranian poetry became the Revolutionary and War Ghazal, a trend that continued into the early 1990s. Given that the primary mission of such poetry is the transmission of a message, the rhetorical and aesthetic dimensions received comparatively less attention from the early years of the war through the mid-1980s. This study sought to answer whether the modes of imagery construction in the Revolutionary and War Ghazal, and the affective atmosphere governing it, remained uniform throughout the post-Revolution decades up to 2016, or whether any transformations occurred and how such changes relate to the sociopolitical conditions and the prevailing sentiments of society. The study was conducted using a descriptive-analytical method. The findings indicated that in this poetic subgenre, the exigencies of wartime initially placed content above other poetic elements. However, as time passed and the emotions, sentiments, and political conditions of society shifted, poets’ perspectives likewise changed. With the entry of new emotions, thoughts, and thematic concerns into the ghazal, its imagery and the techniques of image-making also evolved. In the early period, conventional symbols as well as simile-based and metaphorical constructions played a more prominent role; yet in subsequent years, these devices expanded from condensed to elaborated forms. Abstract and mental similes also entered the poetic imagery; new symbols replaced the earlier conventional ones; and, beyond the aforementioned devices, additional rhetorical strategies began to appear in image-making. Moreover, through linguistic innovation, poets introduced new methods, including the incorporation of non-rhetorical elements, into the imagery of the ghazal.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resistance Literature
  • Imagery
  • Techniques of Image-Making
  • War Ghazal
آزادبخت، فروزان. (1396). دیگری. تهران: پایا.
اخلاقی، زکریا. (1395). تبسم های شرقی. دوم. قم: ذوی‌القربی.
امیری اسفندقه، مرتضی. (1387). کوار. دوم. تهران: تکا.
امین پور، قیصر. (1396). مجموعه کامل اشعار. چهاردهم. تهران: مروارید.
باقری، ساعد. (1368). نجوای جنون. سوم. تهران: برگ.
بهبهانی، سیمین. (1399). مجموعه اشعار. دوازدهم. تهران: نگاه.
بیگی حبیب‌آبادی، پرویز. (1383). زخم، غزل، زاویه. تهران: سورۀ مهر.
حسینی، سیّدحسن. (1385). هم صدا با حلق اسماعیل. دوم. تهران: سورۀ مهر.
حسینی، محمّدکاظم. (1396). مردمک سالاری. تهران: شانی.
ذکاوت، خلیل. (1377). فصل شروع کبوتر. شیراز: راهگشا.
سهیلی، مهدی. (1375). لحظه‌ها و صحنه‌ها. هفتم. تهران: پوپک.
شاهرخی، محمود. (1387). اعجاز درد. دوم. تهران: تکا.
طاهری، قدرت‌الله. (1393). بانگ در بانگ. تهران: علمی.
عزیزی، احمد. (1376). روستای فطرت. سوم. تهران: برگ.
_________ .(1386). قوس غزل. تهران: نیستان.
علایی، سعید. (1387). جریان‌شناسی‌شعرانقلاب اسلامی. تهران: مرکز اسناد انقلاب.
علی‌اکبری، رضا. (1374). مجموعه شعر شهدای شیمیایی. تهران: دفتر ادبیات نهاد.
کاظمی، محمّدکاظم. (1390). ده شاعر انقلاب. دوم. تهران: سورۀ مهر.
_____________ .(1397). شعر پارسی. سوم. مشهد: سپیده‌باوران.
کافی، غلامرضا. (1390). عطر بهار نارنجک. شیراز: شاه‌چراغ.
کی‌منش(مشفق کاشانی)، عباس. (1388). پنجره‌ای به آفتاب. دوم. تهران: سورۀ مهر.
مجاهدی، محمّدعلی. (1377). یک صحرا جنون. قم: دارالصادقین.
محدثی‌خراسانی، زهرا. (1388). شعر آیینی ‌و تأثیر انقلاب ‌اسلامی ‌بر آن. تهران: عاشورا.
محمودی، سهیل. (1381). می‌خواهم عاشقانه‌تر بخوانم. تهران: نقش سیمرغ.
مختارپور، علیرضا. (1400). راز گلستان. تهران: کتاب نشر.
مرادی، محمّد. (1391). ترانه‌های مسلسل. مرودشت: بوی باران.
________ . (1395). به تاوان صبری که نداشتم. شیراز: رخشید.
مردانی، نصرالله. (1374). سمند صاعقه. تهران: حوزۀ هنری.
________ . (1376). قانون عشق. تهران: صدا.
موسوی، سیّدمهدی. (1391). حتی پلاک خانه را. سوم. تهران: فصل پنجم.
موسوی قهفرخی، کبری. (1388). ترانۀ ماهی‌ها. دوم. تهران: سوره مهر.
موسوی گرمارودی، سیّدعلی. (1389). صدای سبز. دوم. تهران: قیاسی.
میرجعفری، سیّد اکبر. (1387). گندم و بلدرچین. تهران: تکا.
میرشکاک، یوسفعلی. (1387). زخم بی‌بهبود. دوم. تهران: حوزۀ هنری.
هدایتی فرد، ندا. (1386). هوای غزل‌آلود. مشهد: سخن‌گستر.
هراتی، سلمان. (1380). مجموعه کامل اشعار. دوم. تهران: دفتر شعر جوان.