سلاح‌های نوین و واژگان مرتبط با آن در شعر انقلاب اسلامی (1390-1350)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

10.22103/jrl.2025.25700.3070

چکیده

این پژوهش به بررسی حضور و تحول واژگان مرتبط با سلاح‌های نوین در شعر انقلاب اسلامی در نیمۀ دوم قرن چهاردهم هجری شمسی می‌پردازد؛ واژگانی که از ابعاد صرفاً نظامی، فراتر رفته و به نمادهایی از پایداری و مقاومتِ حق‌طلبانه بدل‌شده‌اند. با آغاز جنگ تحمیلی و تغییر در ساختار مفهومی شعر انقلاب، کلماتی چون «تفنگ»، «موشک»، «باروت»، «نارنجک» و «بمب» در بستر زبان واقع‌گرا و استعاری شعر، جای‌گرفتند و به بیان احساسات، آرمان‌ها و هویت ملّی شاعران انجامیدند. این مقاله با روش توصیفی و بر مبنای پژوهش کتابخانه‌ای با رویکرد بنیادی صورت پذیرفته است و با احصا و تحلیل نمونه‌های متعددی از کاربرد ادوات گوناگون نظامی در اشعار شاعران برجستة انقلاب، نشان‌می‌دهد که زبان نظامی چگونه در خدمت زیبایی‌شناسی شعر فارسی قرار گرفته و به ساختارهای زبانی، معنایی و انتقادی آن جان‌بخشیده‌است. هم‌چنین مقاله بر نقش تحولات تکنولوژیک در غنای زبانی شعر تأکید دارد و نشان می‌دهد که واژگان جنگی، نه‌تنها ابزاری برای توصیف واقعیت بیرونی، بلکه بستری برای ابراز جهان‌بینی فلسفی و سیاسی شاعران بوده‌اند. این تحلیل، رویکردی میان‌رشته‌ای میان ادبیات، تاریخ فرهنگی و زبان‌شناسی ارائه می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Modern Weapons and Related Vocabulary in the Poetry of the Islamic Revolution (1970-2010)

نویسنده [English]

  • Mahdi Heidari
Department of Persian Language and Literature, Faculty of Language and Literature, Yazd University, Yazd, Iran
چکیده [English]

This study examined the presence and evolution of vocabulary related to modern weaponry in the poetry of the Islamic Revolution of Iran in the second half of the 14th century SH (21st century). These lexical items, which go beyond purely military dimensions, have turned into symbols of steadfastness and right-seeking resistance. With the onset of the imposed war of Iraq against Iran and the ensuing shifts in the conceptual structure of the revolutionary poetry, words such as “rifle”, “missile”, “gunpowder”, “grenade” and “bomb” found their place in the context of the realistic and metaphorical language of poetry, articulating the poets’ emotions, ideals, and national identity. This study was conducted using a descriptive method and based on library research with a fundamental approach. Numerous instances of the use of various military equipment in the poems of prominent poets of the Revolution were enumerated and analyzed, demonstrating how military language has served the aesthetic aims of Persian poetry, invigorating its linguistic, semantic, and critical structures. The study further emphasized the role of technological developments in enriching poetic diction and indicated that martial vocabulary has functioned not only as a tool for describing external realities but also as a platform for expressing the poets’ philosophical and political worldviews. This analysis thus offers an interdisciplinary perspective at the intersection of literature, cultural history, and linguistics.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Weaponry
  • Rifle
  • Military
  • Poetry of the Islamic
  • Revolution of Iran
اسرافیلی، حسین. (1386)، ردّ پای صدا، چاپ اوّل، تهران: تکا.
افتخاریان، محمّدحسین. (1380)، دانشنامة جنگ و صلح، ج 1 تا 4، همدان: انتشارات مسلم.
امامی، صابر. (1392)، شعر انقلاب اسلامی، تهران: سمت.
امین­پور، قیصر. (1387)، غزل، مثنوی، رباعی و دوبیتی، تهران: انجمن شاعران ایران.
ــــــــــــــ (1388)، نیمایی­ها، تهران: دفتر شعر جوان.
انوری، حسن. (1381)، فرهنگ بزرگ سخن، ج 1 و 3 و 5 و 7، تهران: سخن.
اوستا، مهرداد. (1388)، شراب خانگی ترس محتسب خورده، تهران: انجمن قلم.
باقری، ساعد. (1388)، پیاده­روی در اتوبوس، تهران: علم.
بهمنی، محمّدعلی. (1389)، مجموعة اشعار، تهران: نگاه.
بیگی­حبیب­آبادی، پرویز. (1387)، فصل سوم، تهران: تکا.
پزشکیان، محسن. (1390)، شش دفتر، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
ترکی، محمّدرضا. (1395)، ادبیات انقلاب اسلامی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
حسینی، سیّدحسن. (1385)، هم­صدا با حلق اسماعیل، تهران: سورة مهر.
ـــــــــــــــــ (1388)، سفرنامة گردباد، تهران: انجمن شاعران ایران.
رستمی، محمود. (1386)، فرهنگ واژ­ه­های نظامی، تهران: ایران سبز.
ساکت، سلمان. (1389)، فرهنگ واژه­های نظامی در متون فارسی، تهران: دفتر واژگزینی نظامی ستاد کلّ نیروهای مسلّح.
سبزواری، حمید. (1367)، دیوان اشعار، دفتر اوّل (سرود درد)، تهران: کیهان.
سنگری، محمدرضا. (1393)، از نتایج سحر، تهران: سورة مهر.
سیّار، محمّدمهدی. (1389)، حقّ‌السکوت، تهران: فصل پنجم.
شاهرخی، محمود. (1384)، ز شمع پرس حکایت، تهران: حیات و صریر.
ـــــــــــــــــ (1386)، اعجاز درد، تهران: تکا.
شهریار، محمّدحسین. (1356)، کّلیات دیوان، تبریز: مؤسسه مطبوعاتی سعدی و معرفت.
صدری افشار، غلامحسین. (1369)، فرهنگ زبان فارسی امروز، تهران: کلمه.
صفّارزاده، طاهره. (1387)، طنین بیداری، تهران: تکا.
طهماسبی، قادر (فرید). (1387)، ترینه، تهران: تکا.
عبدالملکیان، محمّدرضا. (1386)، گزینة اشعار، تهران: مروارید.
عزیزی، احمد. (1387)، خواب میخک، تهران: تکا.
فهیمی، سیّدمهدی. (1381)، فرهنگ جبهه، 2 جلد، تهران: فرهنگ­گستر و سروش.
قریب، محمّد. (1367)، واژه­نامة نوین، تهران: انتشارات بنیاد.
قزوه، علیرضا. (1387)، سورة انگور، تهران: تکا.
کاظمی، محمّد. (1355)، فرهنگ واژه­های نظامی، تهران: چاپخانة ارتش شاهنشاهی.
کاظمی، محمّدکاظم. (1388)، پیاده آمده بودم، تهران: سورة مهر.
کافی، غلامرضا. (1381)، دستی بر آتش، شیراز: نوید شیراز.
ـــــــــــــــ (1389)، شناخت ادبیات انقلاب اسلامی، تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدّس.
م. مویّد (1388)، نرگس هنوز، تهران: تکا.
محمودی، سهیل. (1388)، بهار ادامة پیراهن توست، تهران: ثالث.
مدرّسی، یحیی؛ سامعی، حسین؛ و صفوی­مبرهن، زهرا (1380)، فرهنگ اصطلاحات دورة قاجار (قشون و نظمیّه)، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.
مؤدّب، علی‌محمّد. (1389)، مرده­های حرفه­ای، تهران: هزارة ققنوس.
مردانی، نصرالله. (1374)، سمند صاعقه، تهران: حوزة هنری سازمان تبلیغات اسلامی.
ــــــــــــــــ(1383)، گزیدة اشعار، تهران: تکا.
معلّم دامغانی، محمّدعلی. (1386)، رجعت سرخ ستاره، تهران: سورة مهر.
موسوی گرمارودی، علی. (1389) ، خواب ارغوانی؛ شعر دفاع مقدّس، تهران: سورة مهر، «الف».
ـــــــــــــــــــــــ ( 1389)، مثنوی/ ترکیب/ رباعی، تهران: سورة مهر، «ب».
مولوی، جلال‌الدین محمّد. (1396)، مثنوی معنوی، شرح کریم زمانی، ج1، تهران: اطلاعات.
میرزایی، محمّدسعید. (1389)، دیروز می‌شوم که بیایی، تهران: تکا.
نوروزی، محمّدتقی. (1385)، فرهنگ دفاعی-امنیّتی، تهران: سنا.
هراتی، سلمان. (1380)، مجموعة کامل اشعار، تهران: دفتر شعر جوان.