تحلیل انتقادی گفتمان وصیت‌نامه‌های شهدای استان کرمان بر پایۀ رویکرد ون‌دایک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان

10.22103/jrl.2025.25629.3063

چکیده

 این پژوهش با هدف تحلیل گفتمان انتقادی وصیت‌نامه‌های شهدای استان کرمان انجام شده‌است. وصیت‌نامه‌ها به‌عنوان متونی کوتاه امّا پرمعنا، بازتاب‌دهندۀ باورهای دینی، گرایش‌های ایدئولوژیک و نگرش‌های اجتماعی رزمندگان دوران دفاع مقدّس هستند. این پژوهش درصدد است تا از منظر زبان‌شناسی انتقادی، به‌ویژه با تکیه بر چارچوب نظری ون‌دایک، به بررسی پیوند زبان با قدرت، بازنمایی‌های ذهنی و بازتولید گفتمان مسلّط در این متون بپردازد. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل گفتمان انتقادی ون‌دایک است. داده‌های تحقیق، شامل مجموعه‌ای از وصیت‌نامه‌های شهدای لشکر ۴۱ ثارالله استان کرمان است. ابتدا متن‌ها از نظر محتوایی دسته‌بندی شدند، سپس مفاهیم کلیدی با توجه به ابعاد شناختی، اجتماعی و گفتمانی مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان‌می‌دهد که وصیت‌نامه‌ها عمدتاً از گفتمان دینی- انقلابی تبعیت‌می‌کنند که در آن مفاهیمی چون جهاد، شهادت، اطاعت از ولایت ‌فقیه و مبارزه با استکبار جهانی برجسته‌شده‌اند. همچنین ساختار زبانی این متون، نشان‌دهندۀ بازتولید نظام‌مند ارزش‌ها و هنجارهای مورد تأیید گفتمان رسمی نظام مقدّس جمهوری اسلامی است. ابعاد شناختی نیز به درک خاص شهدا از مفاهیم مانند دشمن، وطن و تکلیف شرعی اشاره دارد. وصیت‌نامه‌های شهدا، علاوه‌بر ارزش‌های معنوی، دارای ظرفیت تحلیلی بالایی در شناخت گفتمان‌های سیاسی و فرهنگی دهۀ شصت هستند. این متون می‌توانند به‌عنوان آینه‌ای از ذهنیت جمعی دوران جنگ و ابزار بازتولید گفتمان رسمی نظام مقدّس جمهوری اسلامی درنظرگرفته‌شوند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Critical Discourse Analysis of the Last Will and Testaments of Martyrs from Kerman Province Based on van Dijk’s Approach

نویسنده [English]

  • marjan borhani
Faculty member of Shahid Bahonar University of Kerman
چکیده [English]

This study aimed to a conduct critical discourse analysis (CDA) of the last will and testaments of martyrs from Kerman Province. As concise yet highly meaningful texts, these wills reflect the religious beliefs, ideological orientations, and social perspectives of combatants during the Holy Defense (Iran-Iraq war). Drawing on critical linguistics, particularly van Dijk’s theoretical framework, this study investigated how language interacts with power, mental representations, and the reproduction of dominant discourse within these texts. The study employed a qualitative method grounded in van Dijk’s CDA. The dataset consisted of a collection of wills belonging to the martyrs of the 41st Tharallah Division of Kerman Province. The texts were first categorized thematically, after which key concepts were examined with regard to their cognitive, social, and discursive dimensions. The findings indicated that the wills predominantly follow a religious–revolutionary discourse in which concepts such as jihad, martyrdom, obedience to religious authority (Guardianship of the Islamic Jurist), and opposition to global arrogance are foregrounded. The linguistic structure of these texts demonstrated the systematic reproduction of values and norms endorsed by the official discourse of the Islamic Republic of Iran. On the cognitive level, the wills reflect the martyrs’ particular understanding of notions such as the enemy, homeland, and religious duty. Beyond their spiritual significance, these documents also offer substantial analytical capacity for understanding the political and cultural discourses of the 1980s. They may therefore be viewed as mirrors of the collective mindset of the war era and as instruments contributing to the reproduction of the official discourse of the Islamic Republic of Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resistance Literature
  • Kerman Province
  • Critical Discourse Analysis
  • Martyrs’ Wills
  • Van Dijk

مراجع

  1.  

    الف. منابع فارسی

    1. رشیدی آل هاشم، سیّد محمّدرضا؛ صبوری کزج، پرویز؛ و صبوری کزج، جواد. (1401). «تحلیل پدیدارشناسی فرهنگ ایثار و شهادت در وصیت‌نامه‌های شهدای دفاع مقدّس». پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، شمارۀ 26، صص 325-346.
    2. شفیعی، احمد؛ برزگر، ابراهیم؛ و مرادزاده، علی. (۱۳۹۵). «نقش ولایت و رهبری در ثبات سیاسی جمهوری اسلامی ایران (مطالعۀ موردی رهبری امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)». فصلنامۀ آفاق امنیت، دورۀ9، شمارۀ 30، صص 5-40.
    3. غلامی زارع‌زاده، فهیمه؛ جابری نسب، نرگس؛ و منگلی، ماندانا. (1402). «جایگاه تحلیل گفتمان مبتنی بر مقاومت در کتاب خاطرات «دا» بر اساس نظریۀ تحلیل گفتمان ون دایک». ادبیات پایداری، دورۀ 15، شمارۀ 28، صص 231-273.
    4. کیانی هفت‌لنگ، کیانوش. (1398). وصیت‌نامۀ کامل شهدای استان کرمان. تهران: سازمان بنیاد شهید و امور ایثارگران.
    5. میرزایی، عباس. (1395). اطلس لشکر 41 ثارالله در هشت سال دفاع مقدّس. تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدّس.
    6. نظری‌مقدّم، جواد. (1401). «تحلیل محتوای وصیت‌نامه‌های شهدای گیلانی دفاع مقدّس». ادبیات پایداری، دورۀ 14، شمارۀ 26، صص269-294.

     

     

     

    ب. منابع لاتین

    Assmann, A. (2011). Cultural memory and Western civilization: Functions, media, archives. Cambridge: Cambridge University Press.

    Fairclough, N. (1995). Critical discourse analysis: The critical study of language. London: Longman.

    Scott, J. C. (1985). Weapons of the weak: Everyday forms of peasant resistance. Yale University Press.

    Tajfel, H., & Turner, J. C. (1986). The social identity theory of intergroup behavior. In S. Worchel & W. G. Austin (Eds.), Psychology of intergroup relations (pp. 7–24). Chicago: Nelson-Hall.

    van Dijk, T. A. (1993). Principles of critical discourse analysis. Discourse & Society, 4(2), 249–283. https://doi.org/10.1177/0957926593004002006

    van Dijk, T. A. (1998). Ideology: A multidisciplinary approach. London: Sage.

    van Dijk, T. A. (2006). Discourse and manipulation. Discourse & Society, 17(3), 359–383. https://doi.org/10.1177/0957926506060250

    van Dijk, T. A. (2008). Discourse and power. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

     

    اسناد آرشیوی؛ وصیت‌نامه‌های شهدا

    اسکندرزاده، ملک‌حسین. شماره بازیابی: ۵۱۹۰۹۷. کرمان: مؤسّسۀ حماسه ثارالله.

    اسکندری، صفر. شماره بازیابی: ۷۶۳۰۶۹.

    اسکندری‌نسب، جعفر. شماره بازیابی: ۶۲۱۱۴۰.

    اسلامی، علیرضا. شماره بازیابی: ۷۵۱۲۷۱.

    اسلامی‌پناه، ناصر. شماره بازیابی: ۸۳۶۴۷۶.

    اسلمی، علی. شماره بازیابی:  933879.

    اسماعیل‌زاده، احمد. شماره بازیابی: ۹۱۱۲۷۸.

    اسماعیل‌زاده، علیرضا. شماره بازیابی: ۴۲۰۴۲۳.

    اسماعیل‌زاده، حمدالله. شماره بازیابی: ۷۵۳۹۴۳.

    اسماعیل‌زاده آشیـنی، اردشیر. شماره بازیابی: ۹۲۶۷۱۴.

    اسماعیلی، علی. شماره بازیابی: ۳۷۹۴۵۶.

    اعتمادی، اصغر. شماره بازیابی: ۵۹۲۱۲۶.

    اعتمادی، داوود. شماره بازیابی: ۴۸۰۷۳۳.

    افتخاری گوکی، سید محمدرضا. شماره بازیابی: ۵۹۱۳۳۲.

    افشاری، منصور. شماره بازیابی: ۷۵۷۵۵.

    افشاری‌پور، غلامرضا. شماره بازیابی: ۳۴۸۵۳۸.

    اکبرزاده جنّت‌آبادی، غلامرضا. شماره بازیابی: ۱۵۰۷۰.

    اکبری‌نژاد، حسین. شماره بازیابی: ۱۳۷۴۱۵.

    امیری، ولی‌الله. شماره بازیابی: ۴۶۴۲۱۵.

    امام‌بخش، اصغر. شماره بازیابی: ۴۷۹۳۱۴.

    امام‌بخش، محمد. شماره بازیابی: ۵۹۸۰۳۷.

    امانی، غلامعباس. شماره بازیابی: ۴۹۰۸۲۲.

    امیری، محمدعلی. شماره بازیابی: ۳۳۸۱۵۱.

    امیری بیدمشکی، پرویز. شماره بازیابی: ۵۸۱۲۵۰.

    انجم‌شعاع، علی. شماره بازیابی: ۶۸۰۰۰۵.

    انجم‌شعاع، محمود. شماره بازیابی: ۸۳۳۷۲۸.

    ایرانمنش، منصور. شماره بازیابی: ۱۵۰۲۸۱.

ادبیات پایداری
دوره 17، شماره 33
اسفند 1404
صفحه 87-107

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار