از تخریب خواستن تا فروپاشی؛ درهم‌تنیدگی توانش‌های افعال مؤثر و نقصان معنا در پیش‌برد نظام گفتمان مقاومت در داستان أرض البرتقال الحزین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه سمنان

2 عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان

3 عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات عربی دانشکده علوم انسانی دانشگاه سمنان

10.22103/jrl.2025.25916.3079

چکیده

یکی از عناصر روایی در رویکرد نشانه‌معناشناسی، نقصان یا بحران معنا است که تحت تأثیر اختلال یا ازبین‌رفتن توانش‌های افعال مؤثر در نظام کنشی شکل‌می‌گیرد. درواقع، زمانی که افعال مؤثر در نظام کنشی با اختلال یا انهدام روبه‌رو شوند، نقصان معنا شکل‌می‌گیرد؛ در صورتی‌ که سوژه بتواند توانش‌های افعال مؤثر خود را بازیابی‌کند، نقصان برطرف‌می‌شود امّا اگر تمام توانش‌ها را از دست دهد دچار فروپاشی می‌شود. مطالعۀ این فرایند مشخص می‌کند که چگونه توانش‌های افعال مؤثر، در مرکز عملیات روایی قرار گرفته و با ایجاد نقصان، باعث تغییر در کنش‌های موجود می‌شوند و فرایند دگرگونی معنایی را رهبری‌می‌کنند. داستان أرض البرتقال الحزین، سرشار از افعال مؤثر است که باعث ایجاد نقصان وتغییرات در کنش‌های داستان می‌شود؛ به این صورت که فقدان افعال بنیادین مانند «خواستن» و «توانستن»، پی‌درپی موجب بروز نقصان‌های تازه می‌شود. این زنجیرۀ نقصان‌ها، حرکت روایی را از مسیر هدفمند اوّلیه منحرف کرده و آن را به سمت بحران و فروپاشی سوق‌می‌دهد. مقالۀ حاضر می‌کوشد با روش توصیفی - تحلیلی و با هدف تبیین گفتمان مقاومت در راستای اثبات خیانت جامعۀ بین‌الملل و رفتارهای دوگانۀ کشورهای عربی، داستان مذکور را با تکیه‌بر کارکرد افعال مؤثر، بررسی و تحلیل‌کند و به بررسی معنای حاصل از شکل‌گیری نقصان‌های متعدّد و تأثیر آن بر نظام کنشی موجود بپردازد. با بررسی این داستان مشخص می‌شود که راوی در این داستان، با ورود صهیونیست، توانش‌های افعال مؤثر خود را از دست‌ می‌دهد و در معرض نقصان‌های تحمیلی صهیونیست‌ها قرارمی‌گیرد، این نقصان‌های متعدّد، باعث می‌شود زنجیره‌ای از کنش‌ها مانند تلاش برای بقا و حفظ هویت، شکل‌گیرد. هر نقصان، زمینه‌ساز نقصانی جدید می‌شود و راوی به‌تدریج تمام افعال مؤثر را از دست می‌دهد و دچار فروپاشی می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

From the Desire for Destruction to Collapse: The Intertwining of the Modal Competences and the Deficiency of Meaning in Advancing the Discourse System of Resistance in The Land of Sad Oranges

نویسندگان [English]

  • Marzieh Valizadeh Purkani 1
  • Sayed Reza mirahmadi 2
  • Ali Akbar Noresideh 3
1 Department of Arabic Language and Literature, Semnan University
2 Faculty member, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Humanities, Semnan University
3 Faculty member, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Humanities, Semnan University
چکیده [English]

One of the key narrative elements in the socio-semiotic approach is the deficiency or crisis of meaning, which arises from the disruption or annihilation of the competences of modal verbs within the actional system. In fact, when these modal competences in the actional system are disturbed or destroyed, a semantic deficiency emerges. If the subject succeeds in restoring the competences of these modal verbs, the deficiency is resolved; however, if all competences are lost, the subject collapses. Examining this process reveals how modal competences occupy the center of narrative operations, creating deficiencies that alter existing actions and drive the process of semantic transformation. Ghassan Kanafani’s The Land of Sad Oranges abounds with modal verbs that generate deficiencies and narrative shifts. The successive loss of fundamental verbs such as to want and to be able to leads to the emergence of new deficiencies, forming a chain of loss that diverts the narrative movement from its purposeful course toward crisis and eventual collapse. This paper, through a descriptive–analytical method, seeks to explain the discourse of resistance in line with the author’s intent to expose the betrayal of the international community and the double standards of Arab countries. The study analyzes the story by focusing on the function of modal verbs and examines the meanings that arise from the formation of multiple deficiencies and their impact on the existing actional system. The analysis demonstrates that, with the arrival of the Zionists, the narrator in the story loses his modal competences and becomes subject to deficiencies imposed by them. These successive deficiencies generate a chain of actions such as the struggle for survival and the preservation of identity. Each deficiency gives rise to a new one, and the narrator gradually loses all modal competences, leading to his ultimate collapse.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Socio-semiotics
  • Modal Competences
  • Semantic Deficiency
  • Ghassan Kanafani
  • The Land of Sad Oranges
اطهاری نیک‌عزم، مرضیه و احمدی، سهراب. (1396). «تحلیل نشانه‌شناختی شیوه‌های گفته‌پردازی در یسن‌های نهم و دهم اوستا». جستارهای زبانی. دورۀ 8، شمارۀ 5، صص 159-179.
حمود، ماجده. (2005م). جمالیات الشخصیة الفلسطینیة لدی غسان کنفانی. الطبعة الأولی. دمشق: دارالنمیر للطباعة و النشر و التوزیع.
رضایی، رؤیا؛ مشهدی، محمدامیر؛ شعیری، حمیدرضا؛ و نیک‌بخت، عباس. (1396). «بررسی و تحلیل کارکرد پادگفتمانی نامه‌های نیمایوشیج». زبان و ادبیات فارسی. سال 25، شمارۀ 82، صص 133-154.
رهنما، هادی. (1392). «تحلیل فرایند گفته‌پردازی در قرآن با تکیه بر نشانه‌شناسی بسطی». حسن سعادت مصطفوی. پایان‌نامۀ دکتری علوم قرآن و حدیث. دانشکدۀ الهیات، دانشگاه امام صادق (ع).
شعیری، حمیدرضا؛ محمودی بختیاری، بهروز؛ و سبزواری، مهدی. (1402). فرهنگ توضیحی جهان نشانه و معنا. تهران: لوگوس.
شعیری، حمیدرضا. (1395). نشانه‌معناشناسی ادبیات: نظریه و روش تحلیل گفتمان ادبی. تهران: تربیت مدرس.
عباس، احسان؛ فضل النقیب؛ و الیاس الخوری. (1974م). غسّان کنفانی: إنساناً و أدیباً و مناضلاً. الطبعة الرابعة. منشورات اتحاد الکتاب و الصحفیین الفلسطینین.
قاسمی، روح الله . (1396). «برهم‌کنش روابط پیوستاری و انفصالی در داستان «مردی در قفس» صادق چوبک». جستارهای زبانی، شمارۀ 3، صص 121-134.
کنفانی، غسّان. (1962م). أرض البرتقال الحزین. الطبعة الأولی. قبرص: الأبحاث العربیة.
گرمس، آلژیرداس ژولین. (1398). نقصان معنا. ترجمۀ حمیدرضا شعیری. تهران: نشر علم.