نقد پسااستعماری رمان مهاجر سرزمین آفتاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

زبان و ادبیات فارسی، دانشکده حضرت نرجس(س)، دانشگاه ولی عصر(عج) رفسنجان

10.22103/jrl.2025.25610.3062

چکیده

نقد پسااستعماری به‌عنوان رویکردی تحلیلی در مطالعات ادبی، فرهنگی و اجتماعی، به بررسی پیامدهای تاریخی استعمار می‌پردازد. این رویکرد با تمرکز بر مفاهیمی چون سلطه، تحقیر فرهنگی، مقاومت و نابرابری، تلاش می‌کند چگونگی تأثیرگذاری استعمار بر جوامع و افراد را آشکار کند و با تحلیل پیامدهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی استعمار، نقش حیاتی در تحلیل متن ایفاکند. از سوی دیگر، ادبیات پایداری به بازنمایی مقاومت در برابر سلطه دشمنان می‌پردازد و اغلب به چالش‌های اجتماعی، فرهنگی و حتی روان‌شناختی ناشی از مواجهه با سلطه توجه دارد. کتاب «مهاجر سرزمین آفتاب»، روایت خاطرات تنها مادر شهید ژاپنی در ایران، نمونه‌ای برجسته از ادبیات مهاجرت است که به دلیل قرارگرفتن هم‌زمان در دو حوزة ادبیات مهاجرت و ادبیات مقاومت، اهمیت بررسی حاضر را مضاعف می‌سازد. هدف از این تحقیق، بررسی کتاب «مهاجر سرزمین آفتاب» با تمرکز بر مفاهیم استعماری آن و تحلیل پیامدهای ناشی از استعمار در این اثر است.
این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی انجام‌شده‌است تا به پرسش‌های زیر پاسخ‌دهد: تجربه استعمار چه تأثیری بر شخصیت‌های این داستان داشته‌است؟ چه مفاهیم اساسی پسااستعماری در این اثر بازتاب یافته‌اند؟ و کدام چالش‌ها در مسیر مهاجرت مطرح‌شده‌اند؟ نتایج تحقیق نشان‌می‌دهد که در این داستان مفاهیم فرودست، خود و دیگری، التقاط فرهنگی و استعمارزدایی به وضوح قابل مشاهده‌اند و مهم‌ترین چالش مهاجرت مسئلة تمایز فرهنگی اجتماعی است و هویت مهاجر به صورت هویتی ترکیبی شکل‌گرفته‌است و تجربة استعمار به بازاندیشی هویت در شخصیت اصلی منجر شده و فضایی برای مقاومت در برابر جریان‌های سلطه فراهم‌کرده‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Postcolonial Critique of the Novel Mohajer-e Sarzamin-e Aftab

نویسنده [English]

  • Zeinab Sheikhhosseini
Vali-e-Asr university of Rafsanjan
چکیده [English]

Postcolonial criticism, as an analytical approach in literary, cultural, and social studies, examines the historical consequences of colonialism. This approach, by focusing on concepts such as domination, cultural denigration, resistance, and inequality, seeks to reveal how colonialism has shaped societies and individuals, and plays a vital role in text analysis through analyzing the political, social, and cultural outcomes of colonialism. On the other hand, resistance literature represents resistance against the domination of enemies and often addresses the social, cultural, and even psychological challenges arising from encounters with systems of power. The book ‘Mohajer-e Sarzamin-e Aftab’ (The Immigrant from the Land of the Sun), which recounts the memoir of the only Japanese mother of a war martyr in Iran, stands as a prominent example of migration literature that, due to its simultaneous positioning within both migration literature and resistance literature, further underscores the importance of the present study. This study aimed to examine the book ‘The Immigrant from the Land of the Sun’ with particular emphasis on its colonial concepts and to analyze the consequences of colonialism as reflected in the work.
This study employed a descriptive-analytical method to address the following questions: What impact has the experience of colonialism had on the characters in this story? What fundamental postcolonial concepts are reflected in this work? And what challenges are articulated in the path of migration? The results indicated that concepts such as subaltern, self and Other, cultural hybridity, and decolonization are clearly discernible in the narrative. The most significant challenge of migration is sociocultural differentiation. The immigrant’s identity emerges as a hybrid identity, and the experience of colonialism leads to a rethinking of identity in the protagonist, creating a space for resistance against dominant hegemonic currents.

کلیدواژه‌ها [English]

  • postcolonial critique
  • Mohajer-e- Sarzamin Aftab
  • Migration Literature
الف- منابع فارسی
احمدزاده، شیده (1391). دگرگونی نوستالژیا در ادبیات مهاجرت ایران، مهاجرت در ادبیات و هنر (مجموعه مقالات)، تهران: سخن.
إشکرافت، بیل (۲00۶ )الرد بالکتابب: النظریة و التطبیق فی آداب المستعمرات القدیمة .ترجمة شهرت العالم . ط۱،بیروت: مرکز الدراسات الوحدة العربیة.
 برتنس، هانس (1384). مبانی نظریة ادبی. مترجم محمدرضا ابوالقاسمی. تهران: ماهی
پرهام،فاطمه (1391). دایاسپورای حقیقی و دایاسپورای مجازی متون دورگه در تالیف و ترجمه، فصلنامة مطالعات زبان و ترجمه،)1( 44، 134-117.
تفرشی مطلق، لیلا (1389). مطالعات پسااستعماری در ادبیات مهاجرت. فصلنامهی تخصصی علوم سیاسی.(10)،222-211.
حسام، حمید؛ امیرخانی، مسعود (1399). مهاجر سرزمین آفتاب. تهران: انتشارات سوره مهر.
درودی، مسعود (1393). نگرشی انتقادی بر مطالعات پسااستعماری و رویکردهای آن، نشریة کتاب ماه علوم اجتماعی، (73): 86-79.
ساعی، احمد. ( 1385)، مقدمه‌ای بر نظریه و نقد پسا استعماری، مجلة دانشکده حقوق و علوم سیاسی، (73) ، 133-154
سعید، ادوارد (1371). شرق‌شناسی. ترجمـۀ عبـدالرحیم گـواهی، چـاپ چهـارم، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
سعید، ادوارد (1382). فرهنگ و امپریالیسم، ترجمة اکبر افسری، تهران: توس.
سن سبلی, بی بی راحیل و فاتحی، سید حسن (1396). تحلیل مفهوم «فرودست» گایاتری اسپیواک در رمان «مملکة الفراشة» اثر واسینی الاعرج با مطالعه موردی زنان. نقد ادب معاصر عربی، 7(13)، 75-55.
شاهمیری،آزاده (1389). نظریه و نقد پسااستعماری. تهران:علم.
شکری، غالی (1979). ادبیات مقاومه، بیروت: دارالآفاق الجدیده.
شیرخانی علی؛ سبزی، داود (1394). جایگاه غیریت سازی در ایجاد پادگفتمان جنبش مشروطه و تاثیر آن بر توسعه سیاسی ایران، سیاست‌پژوهی ایرانی، 18، 140-123.
صادقی جقه، سعید (1401). سیاست حافظه، خاطرة جمعی و امنیت ملی، فصلنامة مطالعات راهبردی، 25(3): 51-7.
فانون، فرانتس (1361). دوزخیان روی زمین، ترجمة علی شریعتی، تهران: نیلوفر.
فیرحی،داوود (1378). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام، تهران: نشر نی.
کلیگز، مری (1394). درسنامة نظریة ادبی. ترجمة جلال سخنور، الهه دهنوی، سعید سبزیان. تهران: اختران.
کولایی، الهه؛ پازوکی‌زاده، زهرا (1390). ادبیّات پسااستعماری در هند و نقش آن در شکل‌گیری هوّیت نوین هندی. فصلنامة مطالعات شبه‌قارة دانشگاه سیستان و بلوچستان، 3(8)، 82-65.
گریفیتیس، مارتین (1388). دانشنامه روابط بین الملل و سیاست جهان. مترجم علیرضا طیب. تهران. نشر نی.
مگیلیس، رادریک (1388). پسااستعمارگرایی، پیدایش تفاوت، دیگرخوانی‌های ناگزیر. مرتضی خسرونژاد. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
ممی، آلبرت (1356). چهرة استعمارگر، چهرة استعمارزده. چاپ چهارم، تهران: انتشارات خوارزمی
مومسن، ولفگانگ (1363). تئوری‌های امپریالیسم. ترجمة کوروش زعیم. تهران: امیرکبیر.
 
ب) منابع انگلیسی
 
Barry, Peter. (2008). Beginning Theory, Second Edition, New Delhi
Bhabha, Homi K. (1994). The Location of Culture. London, Routledge.