سبک‌شناسی داستان‌های کوتاه دفاع مقدّس دهۀ 90 از منظر زنانه‌نویسی (مطالعۀ موردی: مجموعه داستان یخ در بهشت به گردآوری سیّده عذرا موسوی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 گروه ادبیات پایداری، دانشگاه سوره، تهران، ایران

چکیده

یکی از رویکردهای سبک­شناسی ادبیات داستانی، بررسی سبک نویسندگان بر اساس جنسیت و تفاوت­های سبکی نویسندگان زن و مرد است. سطوح ساختاری و محتوایی، عمده­ترین تجلّی­گاه تفاوت­های مذکورند. نویسندگان زن در ادبیات داستانی دفاع مقدّس، سهم چشم‌گیری دارند و در روایت جنگ عراق علیه ایران اهتمام‌ورزیده‌اند. حضور شخصیت‌های زن و نقش آنان در مواجهه با پدیدۀ جنگ، موضوع محوری این داستان‌هاست. پژوهش حاضر به مطالعۀ سبک­شناسانۀ تعدادی داستان­ کوتاه از برخی نویسندگان زن با موضوع دفاع مقدّس به نام یخ در بهشت پرداخته و هدف از آن، تحلیل مؤلّفه­های سبک زنانه و ارتباط آن با موضوع پایداری است. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای است. نتایج پژوهش نشان‌می­دهد سبک زنانه در لایۀ واژگانی از بسامد بالای واژگان حسّی و بهره‌مندی از ترکیب‌های وصفی برخورداراست و دشواژه‌ها نمود اندک دارند. در لایۀ نحوی، بیشتر جملات، ساده و کوتاه و هم‌پایه‌اند. صدای دستوری متن، صدایی فعّال و برآمده از کنشگری شخصیت‌های داستان است و به تبع آن، فرایند مادّی افعال نیز بسامد بالایی دارد. ساختار بلاغی داستان‌ها مبتنی بر تشبیه ـ به‌ویژه حسّی به حسّی ـ است. در لایۀ انگاره‌ای، تمرکز بر عشق و مضامین مذهبی است و شخصیت اصلی داستان‌ها نیز به زنان اختصاص‌داده‌شده‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Stylistic Analysis of Sacred Defense Short Stories of the 1390s SH (2011-2021) from the Perspective of Feminine Writing (Case Study: The Short Story Collection Ice in Heaven Compiled by Seyyedeh Azra Mousavi)

نویسندگان [English]

  • sepideh yeganeh 1
  • farnaz mohammadi mobarakeh 2
1 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
2 Department of Sustainability Literature, Sooreh University, Tehran, Iran
چکیده [English]

One of the approaches in the stylistic analysis of narrative literature is the examination of writers’ styles based on gender and the stylistic differences between female and male writers. Structural and thematic levels constitute the principal domains in which such differences are manifested. Female writers have made significant contributions to the narrative literature of the Sacred Defense and have devoted considerable attention to depicting the Iraq-Iran War. The presence of female characters and their roles in confronting war constitute the central theme of these stories. The present study undertook a stylistic analysis of a selection of short stories by certain female writers on the theme of the Sacred Defense from the collection Ice in Heaven. It aimed to examine the components of feminine style and their relationship with the concept of resistance. The study adopted a descriptive-analytical method based on library research. The results of the study indicated that, at the lexical level, feminine style is characterized by a high frequency of sensory vocabulary and extensive use of descriptive compounds, while the occurrence of taboo words is limited. At the syntactic level, most sentences are simple, short, and compound. The grammatical voice of the texts is predominantly active, reflecting the agency of the characters; consequently, material processes expressed through verbs also occur with high frequency. The rhetorical structure of the stories is based on simile, particularly sensory-to-sensory similes. At the ideational level, the focus is on love and religious themes, while female characters occupy the central roles in the stories.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Short Story
  • Sacred Defense
  • Feminine Style
  • Stylistics
  • Ice in Heaven
ابراهیمی، ژینو؛ صابری، کورش و مرادخانی، شهاب. (1397). «بررسی ویژگی‌های زبانی زنان با توجّه به متغیّر سن براساس رویکرد لیکاف». جستارهای زبانی. شمارۀ 48، صص 187-212.
بهمنی‌مطلق، یدالله و مروی، بهزاد. (1393). «رابطۀ زبان و جنسیت در رمان شب‌های تهران». زبان و ادبیات فارسی. دورۀ 22، شمارۀ 76، صص 26-7.
پاینده، حسین. (1397). نظریه و نقد ادبی. ج2. تهران: سمت.
جان‌نژاد، محسن. (1385). «تفاوت زبانی میان گویشوران زن و مرد ایرانی در برخی موقعیت‌های تعامل مکالمه‌ای بر پایۀ میزان کلام Amount of Speech». پژوهش زبان‌های خارجی. شمارۀ 34. صص 1-15.
جوادی یگانه، محمدرضا، صحفی، سیدمحمدعلی. (1392). «روایت زنانه از جنگ؛ تحلیل انتقادی کتاب خاطرات دا». نقد ادبی. سال 6. شمارة 21، صص 110 ـ 85.
جودکی، محمّدعلی. (1395). نقش زنان در دفاع مقدّس. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
خالقی، زهرا و ایمانی، آوا. (1403). «تأثیر جنسیت و سن بر کاربرد دشواژه‌ها در گفتار گویشوران زبان فارسی». زبان‌پژوهی. شمارۀ 51، صص 77-100.
داد، سیما. (1385). فرهنگ اصطلاحات ادبی. چاپ اوّل. تهران: نشر مروارید.
رحمان‌پور نصیرمحله، فاطمه و انصاری، نرگس. (1398). «بازتاب جنسیت در سبک گفتار زنانه و مردانه از منظر رابین لیکاف (موردپژوهی خطبه‌های امام سجاد و حضرت زینب علیها السلام در کوفه)». علوم حدیث. دورۀ 24، شمارۀ 94، صص 93-58.
زرقانی، سیّد مهدی. (1391). چشم‌انداز شعر معاصر ایران جریان‌شناسی شعر ایران در قرن بیستم. چاپ دوم. تهران: ثالث.
ژوو، ونسان. (1393). بوطیقای رمان. ترجمۀ نصرت حجازی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
شفیعی کدکنی، محمّدرضا. (1386). قلندریه در تاریخ. تهران: سخن.
شمیسا، سیروس. (1372). کلّیات سبک‌شناسی. تهران: دانشگاه پیام‌نور.
غفاری، محمد. (1392). «نقد مقالة روایت زنانه از جنگ: تحلیل انتقادی کتاب خاطرات دا». نقد ادبی. سال 6، شمارة 24، صص 221 ـ 215.
فتوحی، محمود. (1398). سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها. چاپ سوم. تهران: سخن.
فلاح، نسرین. (1392). «تجربة دوگانة زنان از جنگ؛ براساس کتاب‌های خاطرات دفاع مقدس دا، پوتین‌های مریم، خانه‌ام همین جاست، پائیز59 و در کوچه‌های خرمشهر». ادبیات پایداری. سال 5، شمارة 9، صص 264 ـ 239.
فیاض، ابراهیم و رهبری، زهره. (1385). «صدای زنانه در ادبیات معاصر». پژوهش زنان. دورۀ 4، شمارۀ 4، صص 50-23.
مدرّسی، یحیی. (1368). درآمدی بر جامعه‌شناسی زبان. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
معینیان، ترمه. (1385). «بررسی جامعه‌شناختی تفاوت زبان بین زنان و مردان». مطالعات جامعه‌شناسی. سال 9، شمارۀ 33، صص 93-83.
موسوی، سیّده عذرا. (1398). یخ در بهشت. قم: کتاب جمکران.
مهاجر، مهران و نبوی، محمد. (1376). به سوی زبان‌شناسی شعر: رهیافتی نقش‌گرا. تهران: مرکز.
میرصادقی، جمال. (1394). عناصر داستان. تهران: سخن.
میرعابدینی، حسن. (1386). صدسال داستان‌نویسی در ایران. ج3. چاپ دوم. تهران: چشمه.
نجفی‌عرب، ملاحت. (1394). «نقد و تحلیل رمان چراغ‌ها را من خاموش‌می‌کنم از منظر زبان و جنسیت».­ علوم ادبی. دورۀ 4، شمارۀ 7، صص 212-181.
نیک‌منش، مهدی، برجی‌خانی، مونا. (1392). «تجلی نوشتار زنانه در کتاب دا». زبان پژوهی. سال4، شمارة 8، صص 253 ـ 229.
یونسی، خوش‌قدم؛ مشتاق‌مهر، رحمان و علیزاده، ناصر. (1396). «نشانه‌های سبک زنانه در ادبیات داستانی معاصر». ادبیات‌پارسی معاصر. دورۀ 23، شمارۀ 3، صص124-99.