مؤلفه‌های هویت ملی و مذهبی در دروس مرتبط با ادبیات پایداری کتب ادبیات دورة متوسطه دوم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد مدعو دانشگاه فرهنگیان

2 استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران

چکیده

یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های ابزاری در نظام آموزش و پرورش کشور، تجلی هویت ملی در کتب فارسی دانش‌آموزان است و از آنجا که زبان، نهاد اصلی اتحاد و انسجام ملت ایران بوده، این مهم در حوزه‌های مختلف ادبیات گران‌سنگ فارسی، متجلی و بارور شده‌است. هدف اصلی این پژوهش بررسی و تحلیل هویت ملی در دروس ادبیات فارسی متوسطة دوم با تأکید بر ادب پایداری است.
روش پژوهش به صورت توصیفی_تحلیلی است و به تشریح و تبیین مؤلفه‌های هویت ملی در فصول ادب پایداری کتب فارسی متوسطه دوم می‌پردازد.
نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در میان گرایش‌های مختلف هویت ملی ایرانی، در کتب زبان و ادبیات فارسی متوسطة دوم بر عناصر دین، وطن و جغرافیای سیاسی، تاریخ و فرهنگ ایرانی تأکید می‌شود و تکیه بر همین اصول فرهنگی است که ایستادگی در برابر ظلم و بی‌عدالتی را تجلی داده است و ایرانیان با گرایش به اسلام، ضمن این که هویت گذشتۀ خود را حفظ کرده‌اند، با جذب تعالیم متعالی و روح‌بخش اسلام، و با بهره‌گیری از ویژگی‌های اخلاقی فرهنگ ایرانی و عاشورایی، به بارور کردن فرهنگ و تمدن اسلامی پرداخته‌اند و توانسته‌اند با تحکیم هویت ایرانی، به هویت دینی خود نیز معنای جدیدی بدهند و مفاهیمی چون عزت و آزادگی و شهادت در راه خدا را در فرهنگ جامعۀ ایرانی و کتب ادبیات دورۀ متوسطه نهادینه سازند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Components of National and Religious Identity in Resistance Literature Lessons of Upper Secondary School Persian Literature Textbooks

نویسندگان [English]

  • Milad Movahedi rad 1
  • Nafiseh Irani 2
1 Visiting Professor at Farhangian University
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature Education, Farhangian University, Tehran
چکیده [English]

Objective: One of the most significant instrumental indicators within the educational system of Iran is the manifestation of national identity in students’ Persian language textbooks. Since the Persian language has long served as the principal institution of unity and solidarity for the Iranian nation, this identity has been cultivated and reflected across the various domains of the rich Persian literary tradition. The primary objective of this study was to examine and analyze the representation of national identity in the Persian literature textbooks of upper secondary education, with particular emphasis on resistance literature.
Methods: The study adopted a descriptive-analytical approach to explain and interpret the components of national identity embedded in the resistance literature lessons of upper secondary Persian language and literature textbooks.
Results: The findings indicated that, among the various dimensions of Iranian national identity, the upper secondary Persian language and literature textbooks place particular emphasis on the components of religion, homeland and political geography, and Iranian history and culture. It is through reliance on these cultural foundations that steadfastness in the face of oppression and injustice is portrayed. By embracing Islam, Iranians have not only preserved their historical identity but have also enriched Islamic culture and civilization through the assimilation of the sublime and life-affirming teachings of Islam and by drawing upon the ethical characteristics of both Iranian and Ashura-inspired culture. In doing so, they have reinforced their Iranian identity while simultaneously endowing their religious identity with renewed meaning, thereby institutionalizing such concepts as dignity, freedom, and martyrdom in the path of God within Iranian society and in upper secondary literature textbooks.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Identity
  • Persian Language
  • National
  • Resistance Literature
  • Upper Secondary Education
قرآن کریم.
اکبری، عسگر. (۱۳۹۹). «مؤلفه‌های هویت ایرانی_اسلامی در منظومۀ فکری مقام معظم رهبری». مجلة مطالعات ملی، ش۳، صص ۴۵ – ۶۴. https://doi.org/10.22034/rjnsq.2020.114225
انوری، حسن و همکاران. (1382). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: انتشارات سخن.
باوان‌پوری، مسعود. لرستانی، نرگس. ابراهیمی،‌ الهام. متولی، حدیثه. (1398). «عشق به وطن در شعر پایداری پارسی». فصلنامه زبان و ادب فارسی دانشگاه آزاد سنندج. سال دهم. شماره 37، صص ۳۵-۵۷.
بروجردی، مهرزاد. (1389). تراشیدم، پرستیدم، شکستم (گفتارهایی در سیاست و هویت ایرانی). تهران: انتشارات نگاه معاصر.
پارسامهر، مهربان و وحید اصغری ینگجه. (1394). «بررسی رابطه بین سلامت روانی_اجتماعی با هویت ملی و دینی در بین دانش‌آموزان دبیرستان‌های شهر یزد»، فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره 126، صص ۳۱ – ۴۶.
تفتی، اکرم (1390) «هویت انسان و عناصر سازنده آن از دیدگاه صدرا (ره)». پایان‌نامه کارشناسی ارشد فلسفه و کلام دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم.
جنکینز، ریچارددین (1381). هویت اجتماعی. ترجمة تورج یار احمدی. تهران: شیرازه.
خامنه‌ای، سید علی (1397). بیانیۀ گام دوم انقلاب خطاب به مردم ایران. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
دانشگر، مریم. (1402). «هویت زبانی، باز خوانی روایت‌های کتاب‌های درسی فارسی از شعر فارسی»، نشریة مطالعات ملی، دورة ۲۴، ش ۳، صص ۸۷-۱۰۹. https://doi.org/10.22034/rjnsq.2023.398746.1494
دانلیز، مایکل. (1372). خودشناسی با روش یونگ. ترجمۀ اسماعیل فصیح. تهران: فاخته.
دهخدا، علی‌اکبر و همکاران. (١٣٧٢).  لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران، مؤسسة لغت‌نامة دهخدا.
راسخ، کرامت‌اله (۱۳۹۵). «مبانی فلسفی هویت از دیدگاه مارتین هایدگر»، نشریة معرفت فرهنگی اجتماعی، سال هفتم، شمارة ۳. پیاپی ۲۷، صص ۵-۲۳.
ریتزر، جورج (۱۳۷۳). نظریه‌های جامعه‌شناختی در دوران معاصر. ترجمة محسن ثلاثی. چاپ اول، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (۱۳۹۶). فارسی 1. پایۀ دهم دورة دوم متوسطه، چاپ دوم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (۱۴۰۲). فارسی 2. پایۀ یازدهم دورة دوم متوسطه. چاپ هفتم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (۱۴۰۳). فارسی 3. پایۀ دوازدهم دورة دوم متوسطه. چاپ هفتم.
سند تحول بنیادین در آموزش و پرورش (1390). گیلان: انتشارات اداره کل آموزش و پرورش.
صادق‌زاده، رقیه و مرتضی منادی (۱۳۸۷). «جایگاه نمادهای هویت ملی در کتاب‌های درسی ادبیات فارسی و تاریخ دورۀ متوسطه: رشتۀ علوم انسانی». فصلنامۀ نوآوری‌های آموزشی، شمارۀ 27. سال هفتم. صص ۱۲۵-۱۳۶.
صدر الاشرافی، سید ضیاء الدین، 1377. کثرت قومی و هویت ملی ایرانیان. تهران: اندیشۀ نو.
عمید، حسن (1376). فرهنگ فارسی عمید. چاپ دهم. تهران: امیرکبیر.
قمری، محمدرضا و محمد حسن‌زاده، 1389. «نقش زبان در هویت ملی». دوفصلنامه زبان‌پژوهی دانشگاه الزهرا. سال دوم. شماره 3، صص ۱۵۳-۱۷۲. https://doi.org. 10.22051/jlr.2014.1055
کمالی، مریم، حسین نوین و عسگر صلاحی (۱۴۰۰). «بررسی هویت ملی در اشعار کودک و نوجوان (با تکیه بر اشعار ابراهیمی، رحماندوست، شعبانی و کشاورز). فصلنامۀ مطالعات ملی، سال بیست و دوم، شماره 1. بهار 1400، صص ۲۹_۴۸. doi: 10.22034/rjnsq.2021.128210
گلشنی، مرتضی و عبدالحسین حیدری (1401). «هویت ملی در کتب مطالعات اجتماعی ششم ابتدایی و هفتم متوسطۀ اول»، فصلنامۀ مطالعات ملی، سال 23. شمارۀ 2. صص ۹۷_۱۱۸. doi: 10.22034/rjnsq.2022.328835.1364
مسکوب، شاهرخ. (1385). هویت ایرانی و زبان فارسی. چاپ سوم. تهران: انتشارات فرزان.
معروفی، یحیی و صادق پناهی توانا (1392). «کتاب‌های ادبیات فارسی دورة متوسطه و بازنمایی مؤلفه‌های هویت ملی: دیدگاه دبیران». فصلنامه مطالعات ملی، سال چهاردهم. شماره 3. صص ۱۰۷ – ۱۲۲.
منصوری علی و آزیتا فریدونی (۱۳۸۸) «تبلور هویت ملی در کتب درسی (بررسی محتوایی کتاب فارسی دوره ابتدایی)، فصلنامه مطالعات ملی، ش ۳۸، صص ۲۷-۴۶.
مولادوست، کیومرث، معصومه شیرزاد مرکاوی و یحیی حسینایی (1402). «بررسی حس وطن پرستی در شعر و ادب فارسی: مطالعة کیفی فراترکیب». مجلۀ ادب پایداری. سال 15. شماره 28. صص ۲۷۵_۳۰۶. doi: 10.22103/jrl.2023.4016
هاشمی، سید ضیاء و مژده قربانعلی‌زاده (۱۳۹۴). «هویت ملی در کتب درسی جامعه شناسی 1و2». نشریة جامعه‌شناسی آموزش و پرورش. شماره ۲. صص ۱۷۵_۲۰۷.