بررسی جنبه‌هایی از ماهیت و ویژگی‌های ادبیات پایداری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشگاه پیام نور تهران-ایران

چکیده

ادبیات پایداری، با دو مفهوم اصلی «ایستادگی بر...» و «دفاع از...» که هریک دارای زیرمجموعۀ وسیعی است؛ با آمیزش سه عنصر واقعیت، تخیّل و اسطوره، ضمن جاودان‌کردن یاد و خاطرۀ قهرمانان بزرگ ملّی و جهانی، بخش مهمّی از درون‌مایه‌های مشترک جهانی را که مایۀ مباهات و نازش بشر است، در خود جای‌داده‌است. با وجود تلاش‌های ارزشمند اندیشمندان و نظریه‌پردازان در معرفی و شناخت ماهیت ادبیات پایداری؛ این وجه ادبی همچنان ناگفته‌های بسیار دارد و می‌توان با تغییر نگاه و چشم‌انداز، نکات دیگری را همچنان مطرح‌کرد. این امر، ناشی از عظمت این نوع ادبی است که ریشه در فطرت ستم‌ستیز آدمی دارد. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی و با تکیه بر درون‌مایه‌ها و مضامین مشترک و تکرارشونده، در تلاش است تا ویژگی‌های تعیین‌کنندۀ آن را تبیین‌کند و نشان‌دهد که ادبیات پایداری با پیشینۀ ژرف خود، تا چه حد می‌تواند در نزدیک‌ساختن ملّت‌هایی که در موقعیت‌های مشابه قرارگرفته‌اند، زمینۀ همدلی و اتحاد ملّی و جهانی همۀ انسان‌های آزاده را فراهم‌کند. یافته‌های گفتار حاضر، بیانگر آن است که ادبیات پایداری، صرف نظر از تفاوت‌هایی که در اثر زیستگاه و محلّ پیدایش آن در میان اقوام و ملل مختلف دارد، ادبیاتی متعهّد و اخلاق‌مدار، آیینی، سیاسی، مخاطب‌محور و واقع‌گراست و می‌توان آن را ادامۀ عمل و مبارزه در میدان‌های واقعی دانست. این ادبیات با زبانی ساده و درعین‌حال نمادین و همه‌جانبه، آثاری چندساحتی و عمیق  به‌وجودآورده، و به جهانیان اهداکرده‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Examining Aspects of the Nature and Characteristics of Resistance Literature

نویسنده [English]

  • Fateme Moinadini
Associate professor of Persian Language and Literature Payame Noor University of Tehran-Iran
چکیده [English]

Resistance Literature, founded upon the two core concepts of “withstanding” and “defending”, each encompassing a broad range of subcategories, blends the three elements of reality, imagination, and myth. While immortalizing the memory and legacy of great national and global heroes, it incorporates a significant body of universal themes that constitute a source of pride and honor for humankind. Despite valuable efforts by scholars and theorists to introduce and understand the nature of Resistance Literature, this literary facet still holds many unexplored aspects, and new insights may continue to emerge through shifts in perspectives. This circumstance stems from the magnitude and significance of this literary genre, which is rooted in the innate human disposition to oppose oppression. Accordingly, the present study, utilizing a qualitative content analysis method and relying on shared and recurring themes, sought to elucidate its defining characteristics and to demonstrate the extent to which Resistance Literature, with its profound historical background, can foster empathy and solidarity among nations that have experienced similar circumstances, thereby contributing to both national cohesion and the global unity of all freedom-seeking peoples. The findings of this study indicated that, regardless of the differences arising from the geographical and cultural contexts of its emergence among various peoples and nations, Resistance Literature is a committed and ethically-oriented literature that is religious, political, audience-centered, and realistic in nature. It may, therefore, be regarded as a continuation of action and struggle in real-world arenas. Through a language that is at once simple, symbolic, and comprehensive, this literature has produced multifaceted and profound works and has offered them to the world.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resistance Literature
  • Theme
  • Language
  • Structure
  • Nature
  • Characteristics
قرآن‌کریم
نهج‌البلاغه. ترجمۀ سیّد جعفر شهیدی. (1368). تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
ابراهیمی، نبی‌الله. (1387). «جایگاه مفهوم شهادت در داستان‌های جنگ» در مجموعه مقالات همایش ملّی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
اشرف‌الدّین گیلانی. (1375). کلّیات سیّد شرف‌الدّین گیلانی، تهران: نگاه.
امیری خراسانی، احمد؛ هدایتی، فاطمه. (1393). «ادبیات پایداری؛ تعاریف و حدود». نشریۀ ادبیات پایداری، شمارۀ10. صص23-42.
امین‌پور، قیصر. (1392). مجموعۀ کامل اشعار، تهران: مروارید.
بصیری، محمّدصادق. (۱۳۸۴). ‌«طرح و توضیح چند سؤال دربارۀ ‌مبانی ادبیات پایداری» در نامۀ ‌پایداری، کرمان: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدّس.
ـــــــــــــــــــ . (1393)، «حکمت عملی، بن‌مایۀ ادبیات پایداری ایران»، نشریۀ ادبیات پایداری، شمارۀ10. صص43-64.
بیابانکی، سعید. (1390)، نامه‌های کوفی، تهران: انتشارات سورۀ مهر.
ـــــــــــــ . (1393). جامه‌دران، تهران: انتشارات فصل پنج.
ترابی، ضیاءالدّین. (1384). شکوه شقایق، تهران: مؤسّسۀ فرهنگی سما.
جهانگرد، فرانک. (1395). « تحلیل سیر تکوینی تعاریف ادبیات پایداری در ایران»، نشریۀ ادبیات پایداری، شمارۀ 14. صص 61-78.
چهرقانی، رضا. (۱۳۹۶). ‌«ادبیات پایداری در ایران، بازشناسی مؤلّفه‌ها، فرصت‌ها و چالش‌ها»، ادبیات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال7، شمارۀ2، صص۳۳-۱.
زرّین‌کوب، عبدالحسین. (1343). فنّ شعر (ترجمۀ فنّ شعر ارسطو)، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
سبزواری، حمید. (1368). سرود سپیده. تهران: کیهان.
سعدی. (1383)، کلّیات سعدی، به کوشش دکتر حسن انوری، تهران: قطره.
سنگری، محمّدرضا. (1389)، ادبیات دفاع مقدّس، تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدّس.
شهریار، محمّدحسین. (1377)، دیوان شهریار، ج1، چاپ بیست و ششم، تهران: مؤسّسۀ انتشارات نگاه.
صرفی، محمّدرضا. (1393). «گسترۀ ادبیات پایداری». نشریۀ ادبیات پایداری، شمارۀ10. صص207-238.
صنعتی، محمّدحسین. (1389). آشنایی با ادبیات دفاع مقدّس، تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدّس.
عبدالملکیان، محمّدرضا. (1379)، ریشه در ابر، تهران: حوزۀ هنری.
عمان سامانی. (1382). گنجینۀ اسرار و قصاید، قم: نهاوندی.
غفّاری، ابوالحسن. (1396). «بررسی و تحلیل نتایج اخلاقی تمثیل غار در اندیشۀ افلاطون». دو فصلنامۀ علمی-پژوهشی انسان‌پژوهی دینی، سال 14، شمارۀ 38، صص 127-142.
فردوسی. (1385). شاهنامۀ فردوسی براساس چاپ مسکو، به کوشش سعید حمیدیان، تهران: نشر قطره.
کافی، غلامرضا. (1400). «پیشنهادی برای رج‌بندی گروه-مؤلّفه‌های ادبیات پایداری». نشریۀ ادبیات پایداری، شمارۀ 24، صص 139-167.
کاکایی، عبدالجبّار. (1380). بررسی تطبیقی موضوعات پایداری در شعر ایران و جهان، تهران: پالیزان.
محدّثی، مصطفی. (1378). مجموعه شعر، تهران: کتاب نیستان.
محسنی‌نیا، ناصر. (1388). «مبانی ادبیات مقاومت معاصر ایران و عرب»،  نشریۀ ادبیات پایداری، سال1، شمارۀ 1، صص۱۴۳- ۱۵۷.
محمّدپور، خیر‌النساء؛ حسین‌زاده، آزاده. (1398)، «جلوه‌های پایداری در سروده‌های سعید بیابانکی»،  فصلنامۀ علمی تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا)، دورۀ 13، شمارۀ 50، صص 99- 134.
مردانی، نصرالله. (1370). خون‌نامۀ خاک، تهران: کیهان.
موران، برانا. (1389). نظریه‌های ادبیات و نقد، تهران: مؤسّسۀ انتشارات نگاه.
نجفی‌افرا، مهدی. (1375). «مثل از افلاطون تا علّامه»، منشرشده در کیهان فرهنگی، شمارۀ 68.
هدایت، رضا قلی‌خان. (1344). تذکرۀ ریاض العارفین، به کوشش مهرعلی گرگانی، تهران: کتابفروشی محمودی.
یسلسون، آبراهام. (۱۳۶۸). روابط سیاسی ایران و آمریکا. ترجمۀ محمّدباقر آرام. تهران: امیرکبیر.
یوسف‌زاده، احمد. (1402). باران گرفته است، تهران: بنیاد حفظ و نشر آثار شهید سپهبد قاسم سلیمانی.
 
روزنامه‌ها
روزنامۀ شرق. شمارۀ ۲۶۴۷، صفحۀ6. در تاریخ 14/5/1395.
روزنامۀ صبح نو. «جنگ یا دفاع» از احمد شاکری. منتشرشده در تاریخ 13/4/1396.