واکاوی مؤلّفه‌های هویت ملّی در رمان «قناع بلون السماء» اثر باسم خندقچی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی/دانشگاه بیرجند

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بیرجند، ایران

چکیده

مسئلۀ هویت ملّی، به‌ویژه در جوامع تحت اشغال همچون فلسطین، از پیچیده‌ترین چالش‌های فرهنگی معاصر به‌شمارمی‌رود. تلاش‌های مستمر برای تضعیف عناصر هویت فلسطینی، رمان را به عرصه‌ای مهم برای بازتعریف و تثبیت مؤلّفه‌های هویتی بدل‌کرده‌است. دراین‌راستا، رمان جدید «قناع بلون السماء» باسم خندقچی، نویسندة معاصر فلسطین، با بازنمایی وضعیت فلسطینیان، بستری مناسب برای بررسی مؤلّفه‌های بنیادین هویت ملّی و بحران‌های برخاسته از آن فراهم‌می‌آورد. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی می‌کوشد تا نشان‌دهد کدام مؤلّفه‌های هویت ملّی در این رمان برجسته‌شده، و چگونه بحران هویتی فلسطینیان در روایت بازتاب‌یافته‌است. ازاین‌رو، با تمرکز بر پنج مؤلّفۀ زبان، دین، فرد، سرزمین و تاریخ، واکاوی آن‌ها را به‌عنوان هدف اصلی دنبال‌می‌کند. یافته‌ها نشان‌می‌دهد زبان به‌عنوان ابزار ارتباطی، در کشاکش میان زبان مادری و زبان‌های بیگانه، تعارض درونی شخصیت‌ها را بازتاب‌می‌دهد؛ دین به‌عنوان عامل انسجام فرهنگی، با حضور تعارض‌های اعتقادی و بحران‌های معنوی نسل‌های مختلف، نقش خود را در تثبیت یا تضعیف هویت ملّی نشان‌می‌دهد؛ در حوزۀ فردی، مواجهۀ شخصیت‌ها با هویت‌های متضاد و فشارهای زیستی، به بحران هویت فردی و در نهایت بحران هویت ملّی دامن‌می‌زند؛ سرزمین به‌عنوان محور اصلی تعلّق ملّی، با بارگذاری تاریخی و فرهنگی، جایگاهی بنیادین در حفظ انسجام هویت ملّی دارد؛ و درنهایت، تاریخ از یک‌سو با افشای تحریف‌های صهیونیستی به ابزاری برای مقاومت و بازشناسی هویت بدل‌می‌گردد و از سوی دیگر با غفلت شخصیت‌ها از تاریخ ملّی، بحران هویت را تعمیق می‌بخشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Components of National Identity in the Novel A Mask, the Color of the Sky by Basim Khandaqji

نویسندگان [English]

  • Ahmad lamei Giv 1
  • Fatemeh zarei 2
1 Associate Professor of Arabic Language and Literature, University of Birjand, Iran.
2 - Master's Student of Persian Language and Arabic, University of birjand, birjand, Iran
چکیده [English]

The issue of national identity, particularly in occupied societies such as Palestine, represents one of the most complicated cultural challenges of the contemporary era. Continuing efforts to undermine the constituent elements of Palestinian identity have transformed the novel into an important arena for redefining and consolidating the foundations of national identity. In this context, A Mask, the Color of the Sky, the recent novel by the contemporary Palestinian writer Basim Khandaqji, through its representation of the lived reality of Palestinians,   presents a suitable framework for examining the fundamental components of national identity and the crises ensuing therein. This study, using a descriptive-analytical approach, sought to identify which components of national identity are highlighted in this novel and to examine how the Palestinian identity crisis is reflected in its narrative. Accordingly, the study focused on five components, including language, religion, the individual, homeland, and history, as the primary analytical framework. The findigns indicated that language, as a means of communication, reflects the internal conflicts of the characters through the tension between their mother tongue and foreign languages; religion, as a source of cultural cohesion, shows its role in either reinforcing or weakening national identity by the depiction of ideological conflicts and the spiritual crises experienced by different generations; at the individual level, the characters’ confrontation with conflicting identities and existential pressures intensifies their personal identity crises, eventually contributing to a broader national identity crisis; the homeland, as the central axis of national belonging, occupies a fundamental position in preserving the cohesion of national identity by virtue of its historical and cultural significance; and finally, history functions, on the one hand, as an instrument of resistance and identity reclamation through exposing Zionist historical distortions, while, on the other hand, the characters’ neglect of their national history further deepens the identity crisis.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Basim Khandaqji
  • Identity Crisis
  • Palestine
  • A Mask
  • the Color of the Sky
  • National Identity
الف. منابع فارسی
احمدی، حمید. (1390). بنیادهای هویت ملّی ایرانی: چهارچوب نظری هویت ملّی شهروند محور. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
احمدی، شیرین و پرهام، فاطمه. (1401). «نمودهای هویّت ملّی در متون تألیفی و ترجمه‌ای ادبیّات نوجوان». مطالعات زبان و ترجمه. دورة 55، شمارة 3، صص 121-153.
امینیان، بهادر و مشهدی، سارا. (1391). «نقش اسطوره ها در هویت ملی و ملت سازی :مورد ایران». ادبیات پایداری، دورۀ 3، شمارۀ 5-6، صص 27-46.
جزائی، محدثه؛ اکبری، سارا و شهریاری، ابوالقاسم. (1397). «تأثیر هویت مکانی بر سکنۀ سرزمین­های اشغالی فلسطین؛ عینیت تبلوریافته در تخریب عامدانۀ «خانه» توسط دیگری». مطالعات منطقه­ای: اسرائیل­شناسی و آمریکاشناسی. دورة 19، شمارة 3، صص 59-82.
خندقچی، باسم. (1403). نقابی به رنگ آسمان. ترجمۀ دکتر حبیب الله عباسی. تهران: انتشارات مهراندیش.
رضایی‌عصار، سیّدجواد. (1390). «بازنمایی مولفه‌های هویت ملّی در رمان‌های تاریخی از 1284 تا 1300 خورشیدی». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه هرمزگان.
زهیری، علیرضا. (1389). جمهوری اسلامی ایران و هویت ملّی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
سلگی، محمد؛ حیدری، حسین؛ صالح‌صدق‌پور، بهرام و آقاپور، احسان. (1398). «بررسی رابطۀ بین بعد ملّی هویت فردی و تمایزیافتگی فردی با میانجی‌گری ارتباطات جمعی و چرخۀ هویت اجتماعی». پژوهش‌های مشاوره (تازه­ها و پژوهش­های مشاوره). دورة 18، شمارة 70، صص 161-178.
صابری، حانیه و مجتبایی، یاسمن. (1400). بررسی مؤلّفه‌های هویت در رمان «رجال فی الشّمس» غسان کنفانی. تهران: انتشارات نظری.
الطائی، علی. (1378). بحران هویت قومی در ایران. تهران: نشر شادگان.
طیاری­نژاد، رامین. (1398). منافع ملّی، هویت ملّی. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
عباس‌زاده مرزبالی، مجید. (1398). هویت ملّی و ارکان و مؤلّفه‌های آن در ایران. تهران: انتشارات اندیشۀ احسان.
قاسمی، علی‌اصغر و ابراهیم­آبادی، غلامرضا. (1390). «نسبت هویت ملّی و وحدت ملّی در ایران». فصلنامه علمی راهبرد. دورة 20، شمارة 2، صص 107-138.
گرشاسبی، رضا. (1400). «سرزمین و هویت ملّی». نامۀ هویت. دورة 67، شمارة 6، صص 35-39.
گودرزی، حسین. (1387). تکوین جامعه‌شناختی هویت ملّی در ایران، با تأکید بر دورۀ صفویه. تهران: انتشارات تمدّن ایرانی.
گیدنز، آنتونی. (1376). جامعه­شناسی. ترجمۀ منوچهر صبوری. چاپ هفدهم. تهران: نشر نی.
محبی، منصور و اسکندری، بهاءالدین. (1399). «بررسی انعکاس دین، اخلاق و عرفان در رمان «با جام‌های شوکران» اثر عبدالمجید نجفی». ادبیات پایداری، دورۀ 12، شمارۀ 23، صص 171-200.
 
ب. منابع عربی
ابن‌ منظور، محمد بن مکرم. (1414 ه). لسان العرب. الطبعة الثالثة عشرة. مصر: دار صادر.
بدوی، أحمد زکی. (1977 م). معجم مصطلحات العلوم الإجتماعیة. الطبعة الأولى. بیروت: مکتبة لبنان.
بنت مسفر الهاجری، سامیة. (2023 م). «تجلیات الهویة السعودیة وأبعادها فی نماذج من الشعر السعودی المعاصر». مجلة جامعة بابل للعلوم الانسانیة. دورة 31، شمارة 10، صص 1-24.
الجراری، عباس. (بی‌تا). «الهویة الوطنیة والجهویة»، (بی‌جا).
جهنی، مانع بن حماد. (۱۴۰۹ ه). الموسوعة المیسرة فی الادیان و المذاهب المعاصرة. المجلد 2.  ریاض - عربستان: الندوة العالمیة للشباب الإسلامی.
خندقجی، باسم. (2009 م). طقوس المرة الأولی. بیروت - لبنان: دار العربیة للعلوم ناشرون.
خندقجی، باسم. (2013 م). أنفاس قصیدة لیلیة. بیروت - لبنان: دار العربیة للعلوم ناشرون.
خندقجی، باسم. (2014 م). مسک الکفایة. الطبعة الاولی. بیروت - لبنان: دار العربیة للعلوم ناشرون.
خندقجی، باسم. (2017 م). نرجس العزلة. نابلس - فلسطین: المکتبة الشعبیة.
خندقجی، باسم. (2019 م). خسوف بدرالدین. بیروت - لبنان: دار الآداب.
خندقجی، باسم. (2023 م). قناع بلون السماء. بیروت: دارالادب.
خندقجی، باسم. (2024 م). سادن المحرقة. بیروت - لبنان: دار الآداب.
خندقجی، باسم. (2025 م). فراشات مریم جلیلیة. بیروت - لبنان: دار الآداب.
الدایة، علیاء. (2021 م). جمالیات الهویة : 1985 - 2015 فی الروایة العربیة المعاصرة. دمشق: دار نینوی.
رضوان، عبدالله. (1999 م). دراسی فی سوسولوجیا الروایة العربی الرائی. عمان: دار الیازوری العلمیه.
سلیمان، محمد أحمد عبدالرحمن. (2023م). «الهویة الوطنیة فی شعر حافظ إبراهیم». الفرائد فی البحوث الإسلامیة والعربیة. سنة 44، العدد 2، صص 253-316.
هادی، تغرید عبد الخالق. (2017 م). «الهویة و اشکالیة الانتماء فی الروایة العربیة». مجلة الأستاذ. سنة 118، العدد 1، صص 153-166.
یعقوبی، محمد. (2008 م). معجم الفلسفة. الطبعة الأولى. القاهرة: دار الکتب الحدیث.